NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA CƯỜNG ĐỘ TIA GAMMA NGUỒN COBALT 60 LÊN TỶ LỆ NẢY MẦM VÀ SINH TRƯỞNG CỦA CÂY SÂM BỐ CHÍNH (Abelmoschus sagittifolius)
DOI:
https://doi.org/10.62985/j.huit_ojs.vol26.no3.436Từ khóa:
Abelmoschus sagittifolius, biến dị, cobalt 60, tia gamma, nảy mầm, sâm bố chínhTóm tắt
Đột biến vật lý bằng tia gamma từ nguồn cobalt 60 là một phương pháp hiệu quả trong việc tạo giống cây trồng đột biến. Trong công trình này, hạt giống của cây sâm bố chính đã được chiếu xạ tia gamma với các liều từ 50–300 Gy nhằm đánh giá tác động của cường độ tia gamma lên tỷ lệ nảy mầm, khả năng sinh trưởng và các biến dị hình thái. Kết quả cho thấy tỷ lệ hạt nảy mầm gia tăng ở liều chiếu xạ từ 150–200 Gy và tỷ lệ cây sống sau 90 ngày đạt 94,88% ở liều 150 Gy. Chiều cao cây, số lượng nhánh và đường kính tán đạt giá trị cao nhất ở liều chiếu xạ 300 Gy. Ngoài ra, một số biến dị hình thái cũng đã được quan sát thấy ở lá và hoa của các cây sâm bố chính được xử lý chiếu xạ, bao gồm lá bị xẻ thuỳ bất thường, cánh hoa bị nhăn, uốn cong ở mép đầu cánh, và hoa xuất hiện vân màu trắng ở cánh hoa. Tỷ lệ xuất hiện của các biến dị hình thái tăng dần theo cường độ chiếu xạ, đặc biệt, nhiều biến dị được quan sát trong khoảng liều từ 150–250 Gy. Những kết quả này là tiền đề khoa học ban đầu cho việc tạo ra các nguồn biến dị để chọn lọc và phát triển các dòng đột biến ở cây sâm bố chính.
Tài liệu tham khảo
[1] Đ. T. Lợi, Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam, NXB Y học, pp. 813–815, 2004.
[2] N. X. Nam, P. T. Huyền, N. T. Thúy, Đ. B. Hòe, và Đ. T. T. Trang, “Đánh giá một số đặc điểm nông sinh học của nguồn gen sâm bố chính (Abelmoschus sagittifolius),” Tạp chí Khoa học và Công nghệ Nông nghiệp Việt Nam, vol. 12, no. 121, pp. 32–39, 2020.
[3] Đ. T. Vui, “Nghiên cứu thành phần hóa học và tác dụng dược lý theo hướng điều trị loét dạ dày của rễ củ cây sâm báo (Abelmoschus sagittifolius (Kurz) Merr., họ Bông – Malvaceae),” Luận án Tiến sĩ Dược học, Viện Dược liệu, Hà Nội, Việt Nam, 2008.
[4] T. D. Ngoc, M. V. T. Ha, T. N. Le, H. V. Thi, T. V. A. Nguyen, A. Mechler et al., “A potent antioxidant sesquiterpene Abelsaginol from Abelmoschus sagittifolius: Experimental and theoretical insight,” ACS Omega, vol. 7, no. 27 pp. 24004–24011, 2022. https://doi.org/10.1021/acsomega.2c02974
[5] P. L. Nguyen, Y. L. Ho, V. M. Le, M. Heinrich, and Y. S. Chang, “The Vietnamese medicinal and food plant Abelmoschus sagittifolius (Kurz.) Merr., an underestimated resource,” Industrial Crops and Products, vol. 216, 118690, 2024. https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2024.118690
[6] D-L. Chen, G. Li, Y-Y. Liu, G-X. Ma, W. Zheng, X-B. Sun, and X-D. Xu, “A new adinane sesquiterpenoid glucoside with cytotoxicity from Abelmoschus sagittifolius,” Natural Product Research, vol. 33, pp. 1699–1704, 2019. https://doi.org/10.1080/14786419.2018.1431635
[7] V. H. Hiệp và N. T. L. Anh, “Ảnh hưởng của xử lý đột biến in vitro bằng ethyl methane sulphonate (EMS) kết hợp chiếu xạ tia gamma đến sự biến dị ở cây hoa cẩm chướng (Dianthus caryophyllus L.),” Tạp chí Khoa học và phát triển, vol. 11, no. 8, pp. 1092–1100, 2013.
[8] L. Đ. Thảo, L. C. Nông, N. V. Mạnh, P. T. B. Chung, L. T. Á. Hồng, và T. T. P. Nhung, “Nghiên cứu cải tiến giống lạc L14 bằng chiếu xạ tia gamma (Co60) trên hạt khô,” Tạp chí Khoa học và Công nghệ Nông nghiệp Việt Nam, vol. 5, no. 138, pp.3-7, 2022.
[9] A. Majeed, Z. Muhammad, R. Ullah, Z. Ullah, R. Ullah, and Z. Chaudhry, S. Siyar “Effect of gamma irradiation on growth and post-harvest storage of vegetables,” PSM Biological Research, vol. 2, no. 1, pp. 30–35, 2017.
[10] A. T. Asare, F. Mensah, S. Acheampong, E. Asare-Bediako, and J. Armah, “Effects of gamma irradiation on agromorphological characteristics of okra (Abelmoschus esculentus L. Moench.),” Advances in Agriculture, vol. 2017, Art. no. 2385106, pp. 1–7, 2017. https://doi.org/10.1155/2017/2385106
[11] A. V. Mohite and R. V. Gurav, “Induced mutation using gamma rays in okra (Abelmoschus esculentus (L.) Moench),” Journal of Applied Horticulture, vol. 21, no. 3, pp. 205–208, 2019. https://doi.org/10.37855/jah.2019.v21i03.35
[12] N. Jaipo, M. Kosiwikul, N. Panpuang, and K. Prakrajang, “Low dose gamma radiation effects on seed germination and seedling growth of cucumber and okra,” Journal of Physics: Conference Series, vol. 1380, no. 1, 2019. https://doi.org/10.1088/1742-6596/1380/1/012106
[13] S. Suneetha, B. T. Priya, S. Sadarunnisa, M. R. Sekhar, and P. Latha, “Mutagenic effectiveness and efficiency of gamma rays in musk okra (Abelmoschus moschatus L.),” in Medicinal Plants: Biodiversity, Sustainable Utilization and Conservation, 2020, pp. 715–723. https://doi.org/10.1007/978-981-15-1636-8_43
[14] T. V. Vượng, N. T. Nga, N. V. Khiêm, T. V. Thắng, N. Q. Tin, và N. V. Tâm, “Nghiên cứu khả năng cảm ứng và sinh trưởng, phát triển của cây Ngưu tất dưới tác dụng của tia gamma nguồn Co60,” Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, vol. 2, no. 1+2, pp. 19–24, 2020.
[15] S. A. P. Nelka, N. P. Vidanapathirana, N. Dahanayake, S. Subasinghe, T. D. Silva, S. Weerasinghe et al., “Effect of gamma irradiation on seed germination, survivability, and growth performances of Calotropis gigantea (Vara),” International Journal of Minor Fruits, Medicinal and Aromatic Plants, vol. 8, no. 1, pp. 40–46, 2022. https://doi.org/10.53552/IJMFMAP.8.1.2022.40-46
[16] N. M. Khởi, N. V. Thuận, N. Q. Luật và cộng sự, “Kỹ thuật trồng một số cây thuốc: sâm báo”, trong Kỹ thuật trồng cây thuốc, N. M. Khởi (chủ biên). Hà Nội: NXB Nông nghiệp, 2013, tr.248–253.
[17] A. K. Verma, K. S. Reddy, P. Dhansekar, and B. Singh, “Effect of acute gamma radiation exposure on seed germination, survivability and seedling growth in cumin cv. Gujarat Cumin-4,” International Journal of Seed Spices, vol. 7, no. 1, pp. 23–28, 2017.
[18] N. T. Miền, N. T. Khánh, và T. V. Quang, “Hiệu ứng chiếu xạ tia gamma Co60 đối với một số mẫu giống lúa địa phương và nhập nội,” Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, vol. 19, no. 12, pp. 1576–1585, 2021.
[19] A. Majeed, Z. Muhammad, R. Ullah, and H. Ali, “Gamma irradiation i: Effect on germination and general growth characteristics of plants – A review,” Pakistan Journal of Botany, vol. 50, no. 6, pp. 2449–2453, 2018.
[20] D. Villegas, C. Sepúlveda, and D. Ly, “Use of low-dose gamma radiation to promote the germination and early development in seeds,” in Seed Biology – New Advances. London, U.K.: IntechOpen, 2023. https://doi.org/10.5772/intechopen.1003137
[21] R. Beyaz, C. T. Kahramanogullari, C. Yildiz, E. S. Darcin, and M. Yildiz, “The effect of gamma radiation on seed germination and seedling growth of Lathyrus chrysanthus Boiss. under invitro conditions,” Journal of Environmental Radioactivity, vol. 162-163, pp. 129–133, 2016. https://doi.org/10.1016/j.jenvrad.2016.05.006
[22] D. Nayak, N. S. Patil, L. K. Behera, and D. B. Jadeja, “Effects of gamma rays on germination and growth in Jatropha curcas L.,” Journal of Applied and Natural Science, vol. 7, no. 2, pp. 964–969, 2015. https://doi.org/10.31018/jans.v7i2.715
[23] Y. Li, L. Chen, X. Zhan, L. Liu, F. Feng, Z. Guo, et al., “Biological effects of gamma-ray radiation on tulip (Tulipa gesneriana L.),” PeerJ, vol. 10, e12792, 2022. https://doi.org/10.7717/peerj.12792
[24] F. El Sherif, S. Khattab, E. Ghoname, N. Salem, and K. Radwan, “Effect of gamma irradiation on enhancement of some economic traits and molecular changes in Hibiscus sabdariffa L.,” Life Science Journal, vol. 8, no. 3, pp. 220–229, 2011.
